Türkiye’de gümrük ve ceza yolu, Türkiye’yi kapsayan bir tescille açılır. Gümrük uygulama başvurusu Türkiye’de tescilli bir hakkın belgesini ister. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun ceza hükümleri yalnızca marka burada tescilliyse uygulanır (md. 30/5). Pazaryerleri de harekete geçmeden önce TÜRKPATENT belgesi ister. Portföy kuran bir marka için ilk soru çoğu zaman şudur: TÜRKPATENT’e ulusal başvuru mu, yoksa Madrid sistemiyle Türkiye’nin belirlenmesi mi?

TÜRKPATENT’e ulusal başvuru

Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) markaları Kanun’a göre inceler ve tescil eder. Türkiye’de yerleşim yeri veya iş yeri bulunmayan başvuru sahipleri, Kurum siciline kayıtlı bir marka vekili aracılığıyla işlem yapar (md. 160/3); vekilsiz yapılan işlemler yapılmamış sayılır.

Süreç sırasıyla şöyledir:

  1. Başvuru. Başvuruda marka, başvuru sahibi ve Nice sınıflandırmasına göre mal ve hizmetler belirtilir. Her sınıf için ayrı başvuru ücreti ödenir. Yurt dışındaki ilk başvurudan itibaren altı ay içinde rüçhan talep edilebilir.
  2. Şekli inceleme ve mutlak ret nedenleri. Kurum şekli şartları ve md. 5’teki mutlak ret nedenlerini inceler: ayırt edicilik, tanımlayıcılık ve yanıltıcılık. 2017’den bu yana aynı mallar için önceki markayla aynılığı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerliği de re’sen inceler. Ret kararına iki ay içinde Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu nezdinde itiraz edilebilir.
  3. Yayım ve itiraz. Kabul edilen başvuru Resmî Marka Bülteni’nde yayımlanır. Üçüncü kişiler yayımdan itibaren iki ay içinde mutlak veya nispi nedenlerle itiraz edebilir (md. 18); süre uzatılamaz. Başvuru sahibi bir ay içinde cevap verir. İtiraz sahibinin önceki markası en az beş yıldır tescilliyse başvuru sahibi, Türkiye’de son beş yılda ciddi kullanımın ispatını isteyebilir; ispat edilemezse itiraz reddedilir (md. 19/2).
  4. Karar ve tescil. İtiraz yoksa ya da reddedilirse tescil ücreti ödenir ve belge düzenlenir. Kurul kararlarına karşı iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir (md. 156/2).
  5. Koruma süresi. Başvuru tarihinden itibaren on yıldır; onar yıllık dönemlerle yenilenir. Yenileme talebi sürenin bitiminden önceki altı ay içinde yapılır.

İtiraz ve ret olmadan ulusal başvuru genellikle altı ila on ayda tescil edilir. Bir itiraz Kurum önünde altı ila on iki ay ekler; Kurul ve mahkeme aşamasına giden dosya daha uzun sürer.

Ulusal başvurunun pratik iki üstünlüğü vardır. Birincisi, gümrüğün, savcıların ve platformların tartışmasız tanıdığı, sahibinin adına düzenlenmiş Türkçe bir belge. İkincisi, itiraz, durdurma veya şikâyet geldiğinde zaten kayıtlı bir Türk marka vekili.

Madrid yoluyla Türkiye’nin belirlenmesi

Türkiye 1999’dan bu yana Madrid Protokolü’ne taraftır. Türkiye’yi belirleyen bir uluslararası tescil veya sonraki belirleme, WIPO tarafından TÜRKPATENT’e iletilir. Kurum bunu ulusal başvuru gibi inceler: mutlak ret nedenleri, Bülten’de yayım ve aynı iki aylık itiraz süresi.

Üç fark vardır:

  • Ret bildirim süresi 18 aydır. Olağan 12 aylık süre yerine uygulanan bu süre, Türkiye’nin Protokol md. 5(2)(b) kapsamındaki beyanından kaynaklanır. İtirazdan kaynaklanan ret 18 ay dolduktan sonra da bildirilebilir (WIPO). Kurumun 18 ay sessiz kalması bu yüzden sürecin kesin sonu değildir.
  • Geçici redde cevap yerel vekille verilir. Hak sahibi bir Türk marka vekili atar ve bildirimden itibaren iki ay içinde cevap veya itiraz sunar.
  • Hakkınızın belgesi bir WIPO belgesidir. Gümrük, savcı ve platformlar için kanıt, Türkiye’de korumayı gösteren uluslararası tescil sureti ve Türkçe tercümesidir; ortada bir TÜRKPATENT belgesi yoktur. Kabul edilir ama açıklama gerektirir; e-ticaret kuralları ve platform formları ulusal belge esas alınarak yazılmıştır (KP Law, WTR 2023).

Artılar ve eksiler bilinen türdendir. Madrid ülke başına daha az masraflıdır; tek yenileme tarihi ve değişiklikler için tek kayıt yeri vardır; belirleme mevcut portföye haftalar içinde eklenebilir. Buna karşılık uluslararası tescil beş yıl boyunca esas markaya bağlıdır; esas markanın menşe ülkede düşmesi Türkiye’deki korumayı da ortadan kaldırır. Mal listesi esas markayla sabittir ve burada fiilen taklit edilen ürünlere uyarlanamaz. Koruma belgesi de sahada daha az kullanışlıdır. Türkiye’deki uygulaması ağırlıkla gümrük ve pazaryerinde geçen bir marka için yaygın orta yol şudur: ana kelime markası için Madrid belirlemesi, uygulamayı sürükleyen marka ve sınıflar için ulusal başvurular.

Gümrükte kullanılabilir bir portföy

Gümrük idaresi veya Cumhuriyet savcılığı hakkınızın belgesini istediğinde önemli olan üç şeydir: doğru sınıflar, belgedeki doğru hak sahibi ve el altında onaylı bir suret. Her biri ilk bildirimden önce yapılabilecek bir başvuru ya da sicil kaydıdır.

  • Taklitlere uyan sınıflar. Sınıf listesini katalog yerine fiilen taklit edilen ürünler belirler. Giyim (25), deri ürünleri (18), gözlük ve telefon kılıfı (9), saat ve mücevher (14), kozmetik (3) ve tabelalar için perakende hizmetleri (35). Tatil beldesi taklitleri sınıflar arasında serbestçe dolaşır; 9. sınıftaki boşluk, güneş gözlüklerinin serbest bırakılması demektir.
  • Kelime markası ve logo ayrı ayrı. Kelime tescili yazım varyantlarını ve düz metinli ilanları kapsar; logo tescili kopyalanan etiket ve metal aksamı kapsar. Şikâyette temiz bir karşılaştırma için ikisi de gerekir.
  • Vekâletnameyi imzalayan hak sahibi. Gümrük, başvuru sahibini belgedeki hak sahibiyle eşleştirir. Markalar bir holding şirketindeyse ve vekâletname işletme şirketinden geliyorsa dosya durur. Devirleri ve unvan değişikliklerini TÜRKPATENT’e gecikmeden kaydettirin; sicili güncel tutun.
  • Onaylı suret ve sicil kayıtları hazır. Onaylı sicil sureti, yabancı belgelerde yeminli Türkçe tercümesiyle, ilk durdurma bildiriminden önce Türkiye’deki temsilcinizin dosyasında bulunmalıdır.
  • Markaları Türkiye’de kullanın. Tescilden itibaren beş yıl içinde Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmayan veya kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen marka iptal edilebilir (md. 9). Kullanmama, tecavüz davasında size karşı def’i olarak da ileri sürülebilir (md. 29/2). Her marka için Türkiye’deki satış, fatura ve pazarlamaya ilişkin tarihli delilleri saklayın.

Taklit başvuruları izlemek

Türkiye’de bir markayı taklit eden üçüncü kişi başvuruları yaygındır. Kurumun kendi incelemesi yalnızca aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer markaları yakalar; gerisi hak sahibine düşer.

  • Bülteni izleyin. Marka izleme hizmeti benzer başvuruları yayımda işaretler; iki aylık itiraz süresi o an başlar. Nispi nedenlere dayalı itiraz (md. 6) önceki Türkiye tescillerinize, Türkiye’de tanınmış markalarda ise tanınmışlığa dayanır. Kötü niyet de bir itiraz nedenidir.
  • Dava yerine itiraz. Kurum nezdindeki itiraz, dava masrafının küçük bir kısmına mal olur ve dosyaların çoğunu çözer. Başarısız olursa Kurula itiraz, ardından Ankara’daki fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi gelir.
  • Geçmiş tescilleri hükümsüz kılın. Madde 5 veya 6’ya aykırı tescil edilen markalara karşı fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde md. 25 kapsamında hükümsüzlük davası açılabilir. Sonraki bir markanın kullanıldığını bilip beş yıl sessiz kalan hak sahibi, bu markaya karşı dava hakkını kaybeder; sonraki tescil kötü niyetliyse süre işlemez (md. 25/6).
  • Kullanmama iptaliyle yolu açın. 10 Ocak 2024’ten bu yana kullanmama nedeniyle iptal (md. 26) TÜRKPATENT nezdinde idari bir usuldür; mahkemede dava açılmaz. Kurum kararına karşı Ankara’daki fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde dava açılır. Beş yıldır kullanılmadan duran ve önünüzü kesen bir tescile olağan cevap budur. Söz konusu marka için kendi başvurunuzdan önce yapılır.

Sonraki adım

Türkiye portföyünü fiilen taklit edilen ürünlere göre gözden geçirin: markalar, sınıflar, belgedeki hak sahibi ve kullanım delilleri. Uygulamanın yapılacağı yerlerde boşlukları ulusal başvurularla doldurun; genişlik için Madrid belirlemelerini koruyun; Bülten’e izleme koyun. Başvuruları, itirazları ve portföyü gümrüğe hazır tutan sicil kayıtlarını Marka tescili ve portföy hizmetimiz kapsamında üstleniriz.