4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 57. maddesi, Türkiye’de korunan bir markayı, tasarımı, patenti veya eseri ihlal ettiği görünen eşyanın gümrük işlemlerini durdurma yetkisini gümrük idaresine verir. Ambarlı’da veya Kapıkule’de bir konteyner açıldığı gün memurun markanızı tanıyıp tanımaması tek bir dosyaya, gümrük uygulama başvurusuna bağlıdır. Başvurusu olmayan marka, memurun ihlali kendiliğinden fark etmesine ve ardından üç iş günü içinde dosyayı yetiştirmesine bağlı kalır. Geçerli başvurusu bulunan marka ise sevkiyat durdurulduğunda kararı izleyen ilk iş günü adıyla bildirim alır. Bu yazı başvurunun ne sağladığını, başvurudan önce nelerin toplanacağını, başvurunun adımlarını ve nasıl işler hâlde tutulacağını sırayla anlatır.

Uygulama başvurusu ne sağlar

Hukuki dayanak, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 57. maddesi ile Gümrük Yönetmeliği’nin 100 ila 111. maddeleridir. Bu hükümlere göre gümrük idaresi, fikri ve sınai haklar mevzuatına göre korunan bir hakkı ihlal ettiği şüphesiyle eşyanın gümrük işlemlerini durdurabilir veya eşyayı alıkoyabilir. Düzenleme marka, tasarım, patent, telif ve bağlantılı hakları kapsar. İthalat, ihracat ve transit rejimindeki eşyaya ve serbest bölgelerdeki eşyaya uygulanır.

Kabul edilmiş bir başvurunun dört sonucu vardır:

  1. Markalarınız, ürün bilgileriniz ve irtibat kişiniz, Türkiye’deki bütün gümrük idarelerinin sorgulayabildiği merkezi veri tabanına işlenir.
  2. Sevkiyatı durduran idare, kararı izleyen ilk iş günü size veya temsilcinize ve beyan sahibine bildirim yapmakla yükümlüdür.
  3. Yasal süre işlemeye başlar. Olağan eşyada bildirimden itibaren on iş günü, çabuk bozulabilir eşyada üç iş günüdür; haklı mazeret hâlinde on iş gününe kadar ek süre verilebilir (md. 57/3). Bu süre içinde ya mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alınır ya da eşya sahibiyle imha konusunda anlaşılır.
  4. Madde 57/6’daki kolaylaştırılmış imha yolu açılır. Eşya, mahkemenin ihlal tespitine gerek kalmadan gümrük gözetiminde imha edilebilir.

Baştan bilinmesi gereken iki sınır vardır. Madde 57/2’ye göre başvurunun kabulü, bir sevkiyatın muayene edilmeden bırakılması hâlinde hak sahibine tazminat hakkı vermez. Madde 57/5’e göre yolcunun kendi kullanımına mahsus kişisel eşyası ile muafiyet sınırları içindeki ticari olmayan hediyelik eşya kapsam dışındadır. Hak sahibinin izniyle üretilip rızası dışında sevk edilen eşya da (fazla üretim ve paralel ithalat) gümrüğün değil mahkemenin konusudur.

Başvuru yoksa gümrük idaresi, ihlale dair açık delil bulunan hâllerde re’sen de hareket edebilir. Bu durumda eşya, hak sahibinin geçerli bir başvuru yapabilmesi için üç iş günü alıkonulur (md. 57/1-b; Ticaret Bakanlığı SSS). Üç iş günü, ancak aşağıdaki belgeler zaten hazırsa yeterli olur.

Başvurudan önce hazırlanması gerekenler

  • Türkiye’de korunan bir hakkın belgesi. TÜRKPATENT tescili ya da Türkiye’yi belirleyen ve reddedilmemiş bir Madrid uluslararası tescili gerekir. Başvuru aşamasındaki markalar kabul edilmez. Gümrük, belgedeki hak sahibi ile başvuru sahibini karşılaştırır. Bu nedenle başvuruyu markaların sahibi olan şirket yapmalı ya da yetki zinciri belgelenmelidir.
  • Başvuru sahibinin sıfatını gösteren belge. Hak sahibi için tescil belgesi yeterlidir; lisans alan veya temsilci için lisans sözleşmesi ya da yetki belgesi gerekir (Gümrük Genel Tebliği, Fikri ve Sınai Haklar, Seri No: 1, md. 4).
  • Vekâletname. Yurt dışında yerleşik hak sahipleri, Türkiye’de elektronik imzası bulunan bir temsilci aracılığıyla başvurur (Gümrük Yönetmeliği md. 103). Uygulamada vekâletname kendi ülkesinde noter onaylı ve apostilli düzenlenir, yeminli Türkçe tercümesiyle sunulur.
  • Eşyanın teknik tanımı ve orijinalin taklitten nasıl ayırt edileceği. Başvuru formu (Yönetmelik Ek-13) bunu ister; memurların fiilen kullandığı bölüm de budur. İyi bir ürün tanıma kılavuzu etiket, dikiş, metal aksam, ambalaj, kod ve fiyat gibi taklidi ele veren unsurları fotoğrafla gösterir. Orijinal ürünün hangi ülkelerden ve hangi güzergâhlarla sevk edildiğini de listeler.
  • Sahteliği hızla teyit edebilecek bir irtibat kişisi. Form bir irtibat kişisi ister. Süreler bildirimden itibaren işlediği için bu kişinin e-postası her gün, ağustosta da okunmalıdır.

Yabancı dildeki belgelere kural gereği Türkçe tercüme eklenir; aslı yerine onaylı suret kabul edilir.

Başvuru adımları

  1. Dosyayı hazırlayın. Tescil belgeleri, sıfat belgesi, vekâletname, ürün tanıma kılavuzu, irtibat bilgileri ve kapsanacak marka ve eşya listesi bir araya getirilir. Başvurunun geçerli olacağı süreyi de belirleyin; bu süre bir yılı geçemez (Gümrük Yönetmeliği md. 103; Bakanlık SSS).
  2. Elektronik ortamda sunun. Başvuru, Ticaret Bakanlığının Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Programı üzerinden, başvuru sahibinin veya temsilcisinin elektronik imzasıyla yapılır. Başvuru ücreti alınmaz, teminat da istenmez (Ticaret Bakanlığı SSS).
  3. Kararı bekleyin. Ankara’daki Gümrükler Genel Müdürlüğü otuz iş günü içinde karar verir ve sonucu e-postayla bildirir. Ret kararına Gümrük Kanunu md. 242 uyarınca itiraz edilebilir. Uygulamada eksik dosyalar doğrudan reddedilmez, tamamlanmak üzere iade edilir.
  4. Önemli gümrük idarelerini bilgilendirin. Kabul edilen başvuru her gümrük idaresinde görünür. Başvuruyu fiilen kullanacak olanlar, ürününüzün muhtemel güzergâhlarındaki memurlardır: İstanbul’da Ambarlı ve Haydarpaşa, İzmir, Mersin, Kapıkule ve Hamzabeyli kara kapıları, İstanbul Havalimanı’ndaki hızlı kargo merkezleri. Başvuru kabul edildikten sonra bu idarelerde, birkaç orijinal ve taklit numuneyle bir gümrük personeli eğitimi düzenleriz.

Eksiksiz dosyadan kabule kadar süreç genellikle dört ila sekiz hafta sürer. Geciktiren adım hemen her zaman vekâletnamenin noter ve apostil işlemleridir; bu yüzden önce onu isteriz.

Başvuruyu işler hâlde tutmak

Memurlar tanıdıkları ürünü durdurur. Dosyada duran bir başvuru ile fiilen durdurulan mal arasındaki farkı, başlıca liman ve sınır kapılarındaki eğitimler ve güncel bir ürün tanıma kılavuzu belirler.

  • Yıl dolmadan yenileyin. Geçerlilik bir yılı aşamaz; yenileme aynı esaslarla elektronik ortamda yapılır. Bitiş tarihini takvime işleyin. Bir hafta önce dolmuş bir başvuru, konteynerin açıldığı gün geçersizdir.
  • Değişiklikleri bildirin. Yeni markalar, yeni ürün grupları, yeniden yapılanma sonrası sahip değişikliği, yeni temsilci ve yeni irtibat kişisi bildirilir. Yönetmelik, yanlış veya güncel olmayan bilgiden başvuru sahibini sorumlu tutar ve hakkın sona ermesinin bildirilmesini ister (md. 103). İşten ayrılmış bir çalışanın posta kutusuna giden bildirim okunmaz.
  • Ürün tanıma kılavuzunu her sezon güncelleyin. Koleksiyon yılda iki kez değişir, taklitler de buna uyar. Yeni sezonun asma etiketlerini, iç etiketlerini ve ambalajını ekleyin; üretimden kalkan ürünleri çıkarın ki memurlar orijinal malı durdurmasın.
  • Gümrüğün yansıttığı masraflar için bütçe ayırın. Test, laboratuvar ve fazla mesai masrafları hak sahibine aittir (md. 103). Alıkonulan eşya hak sahibinin risk ve masrafıyla depolanır (md. 109); kolaylaştırılmış imha da hak sahibinin masrafıyla yapılır (md. 105). Tek palet için küçük, bir konteyner için önemli tutarlardır; bunları şirket içinde kimin onaylayacağını önceden belirleyin.
  • Edindiğiniz bilgiyi gizli tutun. Gümrükten alınan bilgiler yalnızca durdurma prosedürünün amaçlarıyla kullanılabilir (md. 106). Gönderici veya alıcı bilgisinin başka amaçla kullanılması başvurunun askıya alınmasına yol açabilir.

Sonraki adım

Önce markalarınızın Türkiye’de tescilli olduğunu kontrol edin; başvuru aşamasındaki marka kabul edilmez. Sonra tescil belgelerini ve vekâletnameyi toplayın; bunlar onaylanırken ürün tanıma kılavuzunu hazırlayın; yenileme tarihi takvime işlenmiş hâlde başvurun. Eksiksiz bir dosyayla gümrük uygulama başvurusu iki ay içinde devreye alınabilir. Başvuruyu, gümrük personeli eğitimlerini ve bir sevkiyat durdurulduğunda süresi içinde yapılacak işlemleri Gümrükte marka koruması hizmetimiz kapsamında biz yürütürüz.