Gümrük idaresi şüpheli bir sevkiyatı durdurduğunda yasal süre bildirimle başlar: olağan eşya için on iş günü. Bu sürede verilen kararlar, eşyanın imha mı edileceğini, serbest mi bırakılacağını yoksa bir ceza soruşturmasının başlangıcı mı olacağını belirler. Kurallar 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 57. maddesi ile Gümrük Yönetmeliği’nin 100 ila 111. maddelerindedir. Bu yazı kuralları, uygulamada izledikleri sırayla ele alır.

Durdurma bildirimi

Kabul edilmiş bir başvuruyla eşleşen eşyayı tespit eden gümrük idaresi, gümrük işlemlerini durdurur veya eşyayı alıkoyar. Kararı izleyen ilk iş günü iki tarafa bildirim yapar: hak sahibine veya Türkiye’deki temsilcisine ve beyan sahibine ya da eşyayı elinde bulundurana (Gümrük Yönetmeliği md. 102 ve 104). Bildirim, başvurudaki irtibat kişisine çoğunlukla e-postayla gider; idareyi, beyannameyi, eşyayı ve miktarı belirtir. Gümrük, gönderici ve alıcı bilgilerini harekete geçmeniz için gerekli ölçüde paylaşır. Bu bilgiler yalnızca durdurma prosedürü için kullanılabilir (md. 106).

Yasal süre bu bildirimden itibaren işler:

  • Olağan eşya için on iş günü, çabuk bozulabilir eşya için üç iş günü (md. 57/3). Giyim ve deri ürünleri hiçbir zaman çabuk bozulabilir eşya sayılmaz; kozmetik ve parfüm de uygulamada olağan eşya kabul edilir.
  • Bu süre içinde hak sahibi ya yetkili mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alır ya dava açıp tedbir kararı alır ya da kolaylaştırılmış imhayı tamamlar (aşağıda).
  • Gerekçeli talep üzerine gümrük idaresi, haklı mazeret hâlinde on iş gününe kadar ek süre verebilir (md. 57/3; Yönetmelik md. 107). Çabuk bozulabilir eşyada ek süre yoktur. Ek süreye güvenerek plan yapmayız; yalnızca numune geciktiğinde veya mahkeme takvimi ilk süreye sığmadığında isteriz.

Süresi içinde bir şey sunulmazsa eşya, beyan sahibinin talep ettiği gümrük rejimine göre işlem görür (md. 57/3). O sevkiyat için ikinci bir fırsat yoktur.

İki özel durum vardır. Gümrük, başvurunuz olmadığı için re’sen hareket ettiyse önce başvuru yapmanız için üç iş gününüz vardır (Ticaret Bakanlığı SSS); on iş günlük süre bunun ardından başlar. Eşya bir kaçakçılık operasyonunda yakalanıp gümrük tasfiye idaresine ulaştıysa idare, 2017 tarihli bir genelge uyarınca aynı veri tabanına bakar ve hak sahibine aynı on iş gününü tanır (Gün + Partners).

Eşyanın incelenmesi ve sahteliğin teyidi

Yönetmelik, hak sahibine alıkonulan eşyayı incelemeye ve kendi masrafıyla inceleme için numune almaya izin verir (md. 104). Uygulamada ilk iki gün şöyle geçer:

  1. Temsilci gümrük idaresine veya antrepoya gider; eşyayı, etiketleri, ambalajı ve kodları fotoğraflar; idarenin izin verdiği yerde numune alır.
  2. Fotoğraflar aynı gün başvurudaki irtibat kişisine iletilir. 48 saat içinde gelen yanıt her yolu açık tutar; bir hafta sonra gelen yanıt yalnızca mahkeme yolunu bırakır.
  3. Teyit, markanın kısa bir yazılı beyanıdır. Eşyada hangi markaların bulunduğunu, eşyanın neden orijinal olmadığını (yapım, etiket, kod, ambalaj, menşe) ve markanın bunları ne ürettiğini ne de yetkilendirdiğini belirtir. Yetkisi belgelenebilen biri imzalar; beyan sonraki her aşamada delil olur.

Beyan somut olmalıdır. “Bizim kalitemiz değil” cümlesi hâkimi ikna etmez. “Yıkama etiketinde 2023’te terk ettiğimiz kod formatı var; dikiş sıklığı santimetrede on dört yerine on bir” cümlesi ikna eder. Sonradan rapor hazırlaması istenebilecek bilirkişi için orijinal karşılaştırma numunelerini hazır tutun.

İdareden masrafa ilişkin iki soru gelir. Laboratuvar ve inceleme masrafları hak sahibine aittir (md. 103); durdurma süresince depolama da hak sahibinin risk ve masrafıyla yapılır (md. 109). Birkaç koli için küçük bir tutardır; dolu bir konteynerde depolama hızla büyür. Hızlı karar vermenin nedenlerinden biri budur.

İmha mı, kovuşturma mı

İthalatçı kabul ederse imha çoğu zaman en hızlı sonuçtur. Kabul etmezse sıradaki adım suç duyurusu veya hukuk mahkemesinden ihtiyati tedbirdir; ikisi birlikte de yürütülebilir.

Kolaylaştırılmış imha. Madde 57/6 ve Yönetmelik md. 105 uyarınca eşya, mahkemenin ihlal tespitine gerek kalmadan gümrük kontrolü altında imha edilebilir. Hak sahibi süresi içinde, eşyanın sahte olduğunu ve hakkı nasıl ihlal ettiğini belirten yazılı bir talep sunar. Eşya sahibi ya yazılı rıza gösterir ya da bildirim üzerine süresinde itiraz etmez. İmha tutanakla, gümrük gözetiminde ve hak sahibinin masrafıyla yapılır. Giyim ve aksesuar sevkiyatlarının çoğu bu yoldan kapanır; ithalatçı bir konteyner taklidi mahkemede savunmak istemez ve rıza formunu imzalamak ona bir şeye mal olmaz.

Mahkeme kararı. İthalatçı reddederse ya da sevkiyat, arkasındaki kişilerin peşine düşmeyi haklı kılacak büyüklükteyse, hak sahibi on iş günü içinde fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinden ihtiyati tedbir ister. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, “gümrükler ve serbest bölgeler dâhil” eşyaya el konulmasını öngören tedbir kararlarına açıkça izin verir (md. 159/2). Mahkeme genellikle teminat ister. Dava açılmadan alınan tedbirin ardından iki hafta içinde dava açılması gerekir. Mahkemece sahte olduğu tespit edilen eşya, sahibinin masrafıyla imha edilir veya eski hâline dönemeyecek şekilde değiştirilir; etiketlerin sökülmesi yeterli değildir (Yönetmelik md. 111).

Suç duyurusu. Kanun’un 30. maddesi, ihlal eden markayı taşıyan malı üretmeyi, ithal etmeyi, satmayı veya depolamayı suç sayar; cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Cumhuriyet Başsavcılığına yapılan suç duyurusu tedbirle birlikte ya da onun yerine yapılabilir. Savcı alıkonulan eşyaya el konulmasına karar verebilir. Kanun’un hızlı imha usulü (md. 163), muhafazası masraflı eşyanın bilirkişi raporundan sonra numune saklanarak imhasına imkân verir. Ceza yolu daha yavaş başlar ama ithalatçıyı tespit eder. Madde 30/7 uyarınca malın kaynağını bildirip el konulmasını sağlayan satıcıya ceza verilmez; tedarikçiye giden en kısa yol bazen budur.

Uygulamada şu kuralı izleriz: ithalatçı iş birliği yapıyor ve miktar küçükse imhada anlaşırız; sevkiyat büyük veya ithalatçı biliniyorsa tedbire başvururuz; aynı ithalatçı daha önce de karşımıza çıktıysa suç duyurusunu ekleriz.

Küçük paketler ve kargo

Yakalamaların çoğu artık küçüktür. OECD/EUIPO’nun Mapping Global Trade in Fakes 2025 raporuna göre 2020–21’de dünya genelindeki gümrük yakalamalarının %79’u ondan az ürün içeren gönderilerdi; 2017–19’da bu oran %61’di. Posta, başlıca dağıtım kanalı hâline gelmiştir.

Türkiye’de posta ve hızlı kargo gönderilerine konteynerlerle aynı usul uygulanır. İstanbul Havalimanı’ndaki kargo merkezleri, bildirimlerin giderek artan bir bölümünü üretir. Farklar hukuki değil pratiktir:

  • On iş günlük süre aynıdır; ancak malın değeri mahkeme başvurusunu nadiren haklı kılar. Olağan sonuç, kargo şirketi aracılığıyla alınan rızayla kolaylaştırılmış imhadır.
  • Madde 57/5’teki istisna uygulanır. Yolcunun kişisel eşyası ve muafiyet sınırı içindeki ticari olmayan hediyelik eşya kapsam dışındadır. Valizdeki tek bir çanta fikri mülkiyet gerekçesiyle alıkonulmaz.
  • Aynı alıcıya giden tekrar paketler kişisel kullanımın değil ticaretin delilidir. Alıcıları bildirimler arasında kaydederiz; bir çeyrekte aynı adrese üç paket, satıcıya karşı suç duyurusunun başlangıcıdır.
  • Düşük değerli bildirimleri nasıl ele alacağınızı önceden kararlaştırın ve temsilcinize bildirin. Sabit bir talimat (“yirmi adede kadar rızayla imha; üstünü ve tekrar eden alıcıyı bize sorun”) her dosyada bir haftalık yazışmayı önler.

Sonraki adım

İlk bildirim gelmeden önce şirket içinde üç konuyu netleştirin: sahteliği kim, ne kadar sürede teyit edecek; masrafları kim onaylayacak; küçük, orta ve büyük sevkiyatlar için varsayılan sonuç ne olacak. Bunlar belirliyse durdurmaların çoğu on iş günü içinde kapanır; mahkemeye veya savcıya gitmesi gereken sevkiyatlar da oraya zamanında ulaşır. Bildirimi, incelemeyi ve süresi içinde yapılacak başvuruyu Gümrükte marka koruması hizmetimiz kapsamında üstleniriz.